Riga – Hoofdstad van Letland

Riga is de hoofdstad van Letland en met circa 720.000 inwoners de grootste stad van de drie Baltische staten. De stad ligt aan weerszijden van de Dvina, dicht bij de monding in de Oostzee (Golf van Riga). Het is het politieke, economische en culturele centrum van Letland. De grootste etnische groep zijn de inheemse Letten (45%), net gevolgd door de Russen (44%).

Riga werd gesticht op de plaats van Livs, een oude nederzetting van de Liven, een aan de Finnen en Esten verwant kustvolk, op het kruispunt van de rivieren Westelijke Dvina en Ridzene. De Ridzene heette oorspronkelijk de rivier de Riga en vormde een natuurlijke haven welke het Meer van Riga genoemd werd. Dit meer bestaat niet meer, maar men neemt aan dat dit meer verantwoordelijk was voor de naam van de hoofdstad.

In de twaalfde eeuw kende de stad een economische bloei door de komst van Duitse handelaren. Zij vestigden in 1158 een handelspost. Kruisvaarders begonnen de inwoners te bekeren tot het christendom. In ongeveer 1190 bouwde de monnik Meinhard een klooster.

De bisschop Albert werd door zijn oom Hartwig, Aartsbisschop van Bremen en Hamburg geinstaleerd als Bisschop van Letland. Hij landde in 1201 in Riga met 23 schepen en meer dan 1.500 bewapende kruisvaarders. Hij verleende Riga in datzelfde jaar stadsrechten. Riga kwam daarmee in de invloedssfeer van Midden-Europa te liggen.

Riga werd een economische poort naar het gehele Baltische gebied en Rusland. In 1282 werd de stad lid van het Hanze-verbond, een vooral Noord-Duitse vereniging van steden, waarmee de stad zijn economische positie verstevigde. Door politieke en economische allianties tussen Litouwen en Polen en tussen verschillende Scandinavische staten werd haar concurrentiekracht echter weer verzwakt.

In 1522 kwam er een einde aan de macht van de aartsbisschoppen na de kerkhervorming in Europa die de Baltische landen tot het lutherse geloof bekeerde. In 1581 kwam Riga korte tijd onder de invloed van het Pools-Litouws gemenebest. Echter na de Dertigjarige oorlog kwam het gebied in 1621 onder invloed van de Zweedse koning Gustaaf Adolf. Letland bleef onder Zweedse controle tot 1710 met behoud van autonomie. In 1710 veroverde Rusland onder leiding van tsaar Peter de Grote het land. Bij de Vrede van Nystad werd Letland samen met Estland onderdeel van Rusland. De uitoefening van het gezag in de zogenaamde Baltische provincies werd overgelaten aan de vanouds Duitstalige elite, dat wil zeggen de Baltische adel (de Ritterschaft) en de stedelijke burgerij. Die situatie bleef tot aan het einde van de 19de eeuw bestaan. De stadsbevolking was toen nog voor de helft Duitstalig. In die tijd begon de Russische regering met een politiek van centralisatie die de Baltische landen onder het gezag van de Russische bureaucratie bracht en er werd gestart met het cultureel russificeren van de maatschappij. Riga werd na Sint-Petersburg de tweede havenstad van het Russische Rijk en breidde zich in snel tempo uit.

De russificatie maakte een einde aan de, sinds de oprichting van de stad, Duitstalig gedomineerde cultuur. In theaters, literaire en wetenschappelijke verenigingen en in de media kwam voor het eerst ook plaats voor de Letse lagere klasse. Maar dat gold niet voor het onderwijs. Dat was eerst Duitstalig en werd door de Ritterschaft gefinancierd, maar moest later plaats maken voor staats scholen met Russisch onderwijs. Niettemin bleef de oriëntatie voorlopig Midden-Europees, wat bijvoorbeeld uit de bouwstijl van die periode blijkt. Tegen 1900 kende Riga na Moskou en St. Petersburg het grootste aantal industriële arbeiders van Rusland. Door de russificatie verdween een deel van de oude Duitstalige elite naar Midden-Europa waar zij carrièremogelijkheden in de wetenschap en het leger vonden die hen door Rusland werden ontzegd.

Een voorlopig einde aan de Russische overheersing kwam in 1917 toen de stad werd ingenomen door Duitse legers. In 1918 werden, conform het Verdrag van Brest-Litovsk, de Baltische landen onder protectoraat van Duitsland gesteld om na beëindiging van de eerste wereldoorlog, na 700 jaar buitenlandse overheersing, voor het eerst staatkundig onafhankelijk te worden.

In het interbellum verplaatste Riga de economische aandacht van Rusland nog sterker naar het Westen.

Deze periode van onafhankelijkheid was echter kortstondig. De tweede wereldoorlog verliep voor het land noodlottig. In 1940 werd het land ingevolge het Ribbentrop-Molotovpact eerst ingenomen door de Sovjet-Unie om in 1941 te worden veroverd – velen voelden zich toen bevrijd – door het Duitse leger. In 1944 bezette het Russische leger het land opnieuw en daar zou nog jarenlang een guerrilla tegen worden gevoerd. Honderdduizenden Letten kwamen om het leven en vele anderen vluchtten naar alle delen van de wereld. Letland verloor één derde van de bevolking. Om het nationale karakter te breken werden honderdduizenden Russen naar het land verplaatst.

In de communistische periode werden enkele honderdduizenden Letten, vooral de nationale elite, naar Siberië gedeporteerd. Het regime maakte plannen voor een grote industrialisatie en er vond op grote schaal immigratie van Russen plaats. De russificatie had numeriek succes: tegen 1975 bestond de bevolking van Riga voor minder dan 40% uit Letten.

In 1986 werd de bouw van één van de meest karakteristieke gebouwen van Riga, de radio- en televisietoren voltooid.

Kerst in Riga - de hoofstad van Letland

De economische hervormingen (perestrojka) van de Sovjetleider Mikhail Gorbatsjov leidden tot toenemende vrijheid. Letland verklaarde zijn volledige onafhankelijkheid op 21 augustus 1991, welke onafhankelijkheid op 6 september 1991 door Rusland werd erkend. Letland werd formeel lid van de Verenigde Naties op 17 septmber 1991. De Russische militaire macht verdween langzaam uit de straten van Riga.

In 2001 vierde Riga haar 800e verjaardag.

Bezienswaardigheden

De belangrijkste bezienswaardigheden bevinden zich in de oude binnenstad welke ook op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat. De binnenstad bevindt zich op de rechter oever van de Dvina en wordt omringd door vestingwerken.

De art nouveau liefhebbers komen in Riga volop aan hun trekken. Mikhail Eisenstein, de vader van filmregisseur Sergej Eisenstein, is wel de bekendste architect van een aantal van de vele art-nouveau huizenblokken in het zogenaamde “Stille Centrum” ten noorden van de oude stad.

De belangrijkste toeristische trekpleisters zijn:

• Petruskerk

• De Dom

• Bezettingsmuseum

• Stadhuis

• Huis van de Zwartkoppen

• Vrijheidsmonument

• Slot van Riga

• Universiteit van Letland

• Art-nouveau wijk

• Radio- en tv-toren van Riga